Lista potrzeb i uczuć NVC. Słowa na to, co już wiesz

Ktoś pyta, jak się masz, i mówisz „dobrze”. Albo „zmęczona”. Albo „ok, dużo się dzieje”. I to jest prawda, tylko bardzo niepełna.

Wiesz, co się w Tobie dzieje. Czujesz to w barkach, w brzuchu, w tym, że wieczorem głowa dalej pracuje. Często brakuje tylko słowa, które by to złapało. Ta lista jest właśnie o słowach.

Przygotowałam ją dla kobiet, które prowadzą ludzi i projekty, więc przykłady są z pracy.

Po co lista, skoro wiesz, co czujesz

W komunikacji bez przemocy, którą opracował Marshall Rosenberg, rozmowa ma cztery części: co się wydarzyło, co czuję, czego potrzebuję i o co proszę. Dwie środkowe są najtrudniejsze, bo na co dzień mamy na nie mało słów.

Na pytanie „co czujesz?” najczęściej padają trzy odpowiedzi: dobrze, źle, stres. A pomiędzy jest cała paleta: zniecierpliwienie, rozczarowanie, ulga, onieśmielenie, ciekawość. Każde z tych słów mówi o czymś innym i prowadzi do innej rozmowy.

Lista nie jest po to, żeby czegoś się nauczyć. Jest po to, żeby szybciej trafić we własne słowo.

Uczucie czy ocena? Najczęstsza pułapka

„Czuję się zlekceważona.” „Czuję się wykorzystana.” „Czuję, że mnie nie słuchają.”

Brzmią jak uczucia, ale mówią przede wszystkim o tym, co ktoś inny nam zrobił. W NVC nazywa się je uczuciami rzekomymi. Pod każdym z nich jest zwykle jakieś prawdziwe uczucie i jakaś potrzeba:

Mówię	Co może być pod spodem
czuję się zlekceważona	jestem rozżalona, smutno mi, bo potrzebuję, żeby mój czas się liczył
czuję się wykorzystana	jestem zmęczona i rozgoryczona, bo potrzebuję wzajemności
czuję, że mnie nie słuchają	jestem sfrustrowana, bo potrzebuję być usłyszana
czuję się oszukana	jestem zła i zawiedziona, bo potrzebuję uczciwości
czuję się pominięta	jest mi przykro, bo potrzebuję uznania i włączenia

Różnica wydaje się drobna, a w rozmowie jest ogromna. „Czuję się zlekceważona” druga osoba usłyszy jako zarzut. „Jestem rozżalona, bo zależy mi, żeby mój czas się liczył” usłyszy jako informację o Tobie. W języku NVC takie oceny to szakal. Jak on brzmi w pracy, pokazałam w tekście o języku szakala i żyrafy.

Potrzeba czy sposób jej spełnienia?

Druga pułapka: mylimy potrzebę z jednym sposobem, w jaki chcemy ją zaspokoić.

„Potrzebuję, żeby szef dał mi wolny piątek” to sposób. Potrzebą pod spodem jest odpoczynek, a może przestrzeń albo przewidywalność. Kiedy nazywasz potrzebę, a nie sposób, robi się więcej możliwości: wolny piątek, wcześniejsze wyjście w środę, oddanie jednego projektu.

Potrzeby są wspólne wszystkim ludziom. Sposobów jest bez liku i o nich właśnie się negocjuje.

Siedem grup potrzeb

Center for Nonviolent Communication, organizacja założona przez Rosenberga, układa swoją listę potrzeb w siedem grup: kontakt z innymi, dobrostan fizyczny, szczerość, zabawa, spokój, autonomia i sens. Moja lista poniżej trzyma się tych grup, ale słowa wybrałam sama i dobrałam przykłady z pracy.

Lista uczuć

Kiedy potrzeby są zaspokojone

• spokojna, wyciszona, odprężona, rozluźniona
• zadowolona, usatysfakcjonowana, spełniona
• radosna, rozbawiona, pogodna, szczęśliwa
• wdzięczna, wzruszona, ciepło mi
• ciekawa, zaintrygowana, zainspirowana
• pewna, ufna, bezpieczna
• pełna energii, ożywiona, podekscytowana
• ulga, lekkość
• dumna, zbudowana
• zaangażowana, skupiona, obecna

Kiedy potrzeby nie są zaspokojone

• zaniepokojona, niespokojna, spięta, napięta
• zdenerwowana, poirytowana, zniecierpliwiona
• zła, wściekła, rozgoryczona
• smutna, przygnębiona, rozżalona, przykro mi
• rozczarowana, zawiedziona, zniechęcona
• zmęczona, wyczerpana, przeciążona
• przytłoczona, zagubiona, rozdarta
• przestraszona, onieśmielona, bezradna
• zawstydzona, zakłopotana, niezręcznie mi
• samotna, osamotniona, tęsknię
• zdezorientowana, skołowana, mam mętlik
• obojętna, odcięta, nic nie czuję

Lista potrzeb

Kontakt z innymi: akceptacja, bliskość, docenienie, włączenie, przynależność, szacunek, wsparcie, zaufanie, zrozumienie, bycie usłyszaną, bycie widzianą, wzajemność, współpraca, troska, empatia, życzliwość

Dobrostan fizyczny: odpoczynek, sen, ruch, jedzenie, woda, powietrze, bezpieczeństwo, dotyk, cisza

Szczerość: autentyczność, spójność, uczciwość, obecność

Zabawa: radość, humor, lekkość, swoboda

Spokój: ład, przewidywalność, harmonia, łatwość, równowaga, piękno

Autonomia: wybór, niezależność, wolność, przestrzeń, wpływ, decydowanie o sobie, własne tempo

Sens: rozwój, nauka, kreatywność, skuteczność, wkład, znaczenie, cel, wyzwanie, kompetencja, jasność, nadzieja, zrozumienie, wyrażanie siebie

Jak to wygląda w pracy, kilka przykładów:

• Złość, kiedy ktoś przesuwa termin bez słowa: zwykle potrzeba przewidywalności i szacunku dla mojego czasu.
• Zmęczenie po spotkaniu, na którym nic nie ustalono: często potrzeba sensu i skuteczności.
• Ulga, kiedy ktoś sam zgłasza problem: zaspokojona potrzeba zaufania i współpracy.
• Napięcie przed rozmową z szefem: potrzeba bezpieczeństwa i bycia wysłuchaną.

Jak używam tej listy z ciałem

Lista jest dla głowy. Ja zaczynam zwykle od ciała.

Kiedy coś się we mnie dzieje, najpierw sprawdzam, gdzie to czuję: ścisk w klatce, ciężar na barkach, coś w brzuchu. Dopiero potem szukam słowa. Ciało podpowiada szybciej, niż zdążę to przemyśleć. Ścisk w klatce przed rozmową to u mnie częściej niepokój niż złość. Gorąco w twarzy częściej złość niż wstyd. U Ciebie może być inaczej i właśnie to jest ciekawe do sprawdzenia.

Kiedy słowo trafia, coś się rozluźnia. To jest moment, w którym da się już rozmawiać. O tym, jak te słowa układają się w całą rozmowę, piszę w tekście o komunikacji bez przemocy w pracy.

Obie listy, uczuć i potrzeb, są wyżej w tym wpisie.

Pytania

Jakie są potrzeby w NVC?

To uniwersalne potrzeby, wspólne wszystkim ludziom: odpoczynek, bezpieczeństwo, szacunek, zrozumienie, autonomia, sens i wiele innych. W NVC odróżnia się je od sposobów ich spełnienia, o które dopiero się prosi.

Jakie są 4 kroki NVC?

Spostrzeżenie bez oceny, uczucie, potrzeba i konkretna prośba. Lista z tej strony pomaga przy dwóch środkowych.

Jakie są 7 grup potrzeb?

Na liście Center for Nonviolent Communication są to: kontakt z innymi, dobrostan fizyczny, szczerość, zabawa, spokój, autonomia i sens.

Czym się różni uczucie od myśli?

Uczucie mówi o mnie („jestem zaniepokojona”). Myśl przebrana za uczucie mówi o kimś („czuję, że mnie lekceważysz”). Dobry test: czy to zdanie zawiera zarzut wobec drugiej osoby.