Wypalenie zawodowe w roli liderki. Sygnały w ciele i w głowie, które łatwo przeoczyć

W roli liderki łatwo przegapić ten moment. Dobrze działasz, ludzie na Tobie polegają, a od kilku tygodni coś się zmieniło tak powoli, że nie ma dnia, który mogłabyś wskazać palcem. Niesiesz więcej, niż widać, i dlatego zmianę widać najpóźniej Tobie.

Co o wypaleniu mówi WHO

Światowa Organizacja Zdrowia opisuje wypalenie zawodowe w klasyfikacji ICD-11 (wersji WHO obowiązującej od 2022 roku). Nazywa je zjawiskiem związanym z pracą, a nie chorobą. To zespół wynikający z przewlekłego stresu w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. WHO podkreśla też, że pojęcie dotyczy wyłącznie kontekstu pracy i nie należy go używać do opisywania doświadczeń z innych obszarów życia.

W opisie są trzy wymiary: poczucie wyczerpania, rosnący dystans do pracy albo cynizm wobec niej oraz spadek poczucia skuteczności zawodowej.

Trzy wymiary językiem codziennym

• Wyczerpanie. Poranek, który jeszcze się nie zaczął, a już jest za długi. Odpoczynek, który nie daje tego, co kiedyś.
• Dystans. Ludzie z zespołu zaczynają Cię obchodzić mniej. W głowie pojawia się ironia, której wcześniej nie było. Rozmowy, które odkładasz, bo szkoda energii.
• Mniej skuteczności. Robisz tyle samo albo więcej, a satysfakcji mniej. Zadania, które kiedyś cieszyły, zaczynają być tylko do odhaczenia.

Ciało często mówi pierwsze: napięty kark, zaciśnięta szczęka, sen, po którym nie czujesz się wypoczęta. To sygnały, nie dowody. Każdy z nich może mieć wiele innych przyczyn, także medycznych, dlatego sama ich nie oceniaj.

Zmęczenie czy wypalenie

Zmęczenie zwykle ustępuje po odpoczynku. Jeśli po urlopie wracasz do tego samego dystansu i ciężaru już w pierwszym tygodniu, to informacja warta zatrzymania. Nie musi oznaczać wypalenia. Oznacza, że coś w Twojej pracy zabiera więcej, niż oddaje.

Co możesz zrobić sama

Christina Maslach i Michael Leiter, badacze wypalenia, opisali sześć obszarów życia zawodowego, w których rozjazd między człowiekiem a pracą sprzyja wypaleniu: obciążenie pracą, poczucie kontroli, nagroda i uznanie, relacje w zespole, poczucie sprawiedliwości oraz zgodność wartości. Dla mnie to dobra lista pytań, nie diagnoza. W którym z tych obszarów u Ciebie coś się rozjechało? Czasem odpowiedź jest zaskakująco konkretna.

Z tą odpowiedzią można iść dalej: do rozmowy z przełożonym albo z kimś zaufanym, do lekarza rodzinnego lub psychologa, jeśli to trwa. Obok tego pomaga małe, codzienne wracanie do siebie. Opisałam je w tekście o regulacji układu nerwowego. Nie leczy wypalenia i tak o nim nie piszę, ale daje ciału więcej oddechu na to, co trzeba przemyśleć. O emocjach, które w roli liderki przychodzą w pracy, piszę w tekście o emocjach w ciele.

Kiedy to za dużo na samodzielne ogarnianie

Jeśli trudno Ci funkcjonować na co dzień, jeśli pojawiają się myśli, że nie chcesz już tak żyć, albo coś w ciele Cię niepokoi, nie czekaj: porozmawiaj z lekarzem rodzinnym albo z poradnią zdrowia psychicznego. Nie jestem terapeutką ani psycholożką, a ten tekst nie zastępuje diagnozy ani leczenia.

Pytania

Co to jest wypalenie zawodowe?

Według Światowej Organizacji Zdrowia to zespół wynikający z przewlekłego stresu w miejscu pracy, z którym nie udało się skutecznie poradzić. Opisuje się go w trzech wymiarach: wyczerpanie, dystans do pracy albo cynizm oraz spadek poczucia skuteczności zawodowej.

Czy wypalenie zawodowe to choroba?

WHO w klasyfikacji ICD-11 nazywa je zjawiskiem związanym z pracą, a nie stanem chorobowym. To nie oznacza, że jest „niczym”: oznacza, że opis dotyczy kontekstu pracy. Ocenę swojego stanu zostaw lekarzowi albo psychologowi.

Jak rozpoznać wypalenie zawodowe?

W tym tekście nie ma testu, bo ocenić to może tylko specjalista. Pomocne bywa przyjrzenie się trzem wymiarom z opisu WHO: wyczerpaniu, dystansowi do pracy i spadkowi poczucia skuteczności. Jeśli się w nich odnajdujesz, porozmawiaj z lekarzem albo psychologiem.

Czym różni się wypalenie od zmęczenia?

Zmęczenie zwykle ustępuje po odpoczynku. Wypalenie według opisu WHO wiąże się z przewlekłym stresem w pracy. Jeśli po urlopie wracasz do tego samego dystansu i ciężaru, warto się temu przyjrzeć z kimś obok.