Emocje w ciele. Gdzie je czujesz, zanim zdążysz je nazwać

Zanim powiesz, że się denerwujesz, już to wiesz. Ścisk w klatce, kiedy w kalendarzu wyskakuje „szybka rozmowa”. Gorąco w twarzy, kiedy ktoś na spotkaniu podważa Twoją decyzję. Ramiona, które po całym dniu siedzą trochę wyżej niż rano.

Czasem ciało wie wcześniej niż głowa. I to nie jest tylko ładne zdanie. Są badania, które pokazują, że emocje mają w ciele swoje dość przewidywalne miejsca. Opowiem Ci o nich i o tym, po co liderce wiedzieć, gdzie u niej siedzi napięcie.

Mapa emocji w ciele: skąd się wzięła

Obrazek, który pewnie widziałaś, kolorowe sylwetki z czerwienią w klatce i błękitem w nogach, pochodzi z badania fińskich naukowców, między innymi z Uniwersytetu Aalto. Zespół Lauriego Nummenmaa opublikował je w 2014 roku w czasopiśmie PNAS pod tytułem „Bodily maps of emotions”, czyli mapy emocji w ciele.

W pięciu eksperymentach wzięło udział 701 osób. Każda widziała dwie sylwetki człowieka i słowo, krótką historię, fragment filmu albo zdjęcie twarzy wyrażającej emocję. Na jednej sylwetce kolorowała miejsca, w których czuła, że coś się wzmaga, na drugiej te, w których coś słabnie.

Wzięły w nim udział osoby mówiące po fińsku i po szwedzku oraz osoby z Tajwanu, każda w swoim języku. Mapy wyszły do siebie podobne. Autorzy piszą, że różne emocje dają statystycznie odróżnialne mapy i że te mapy są zgodne między próbami z Europy Zachodniej i z Azji Wschodniej.

Co pokazała ta mapa

Kilka rzeczy, które według autorów wyraźnie się powtarzały:

• Większość podstawowych emocji ludzie czuli w górnej części klatki piersiowej. Autorzy łączą to ze zmianami oddechu i rytmu serca.
• Głowa „świeciła” przy wszystkich emocjach.
• Złość i szczęście dawały wyraźne odczucia w rękach.
• Smutek wyróżniał się osłabieniem w kończynach, jakby ręce i nogi robiły się cięższe.
• Wstręt ludzie czuli głównie w okolicy gardła i układu pokarmowego.
• Szczęście jako jedyne dawało wzmocnione odczucia w całym ciele.

Uczciwie trzeba dodać dwie rzeczy. To są odczucia, które ludzie sami zaznaczali, a nie pomiar z czujników. I to są mapy uśrednione z setek osób, więc Twoja może wyglądać trochę inaczej. U jednej złość siedzi w szczęce, u drugiej w brzuchu.

Dlaczego to ważne w roli liderki

Twój dzień to ludzie, projekty, decyzje, inicjowanie tematów. Emocje pojawiają się w nim co chwilę, tylko rzadko jest czas, żeby je zauważyć. Zauważa się je dopiero wtedy, kiedy już wyszły: w za ostrym zdaniu, w „dobrze, zrobię to” powiedzianym wbrew sobie, w głowie, która wieczorem dalej prowadzi tamtą rozmowę.

Ciało daje sygnał wcześniej. Ścisk w klatce pojawia się, zanim padnie pierwsze zdanie. Ręce robią się niespokojne, zanim złość znajdzie słowa. Jeśli znasz swoją mapę, masz między sygnałem a reakcją kilka sekund. Czasem to wystarcza, żeby odetchnąć i odpowiedzieć tak, jak chcesz, a nie tak, jak podpowiada pośpiech.

Nie chodzi o to, żeby emocji nie było. One mówią o czymś ważnym. Chodzi o to, żeby to Ty decydowała, co z nimi robisz. O tym, jak czujemy cudze emocje, piszę w tekście o rodzajach empatii.

Nazwać to, co czujesz

Drugi krok po zauważeniu to nazwanie. W badaniu z 2007 roku zespół Matthew Liebermana z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles pokazywał ludziom w rezonansie magnetycznym zdjęcia twarzy o negatywnym wyrazie. Kiedy badani nazywali emocję widoczną na twarzy, ich ciało migdałowate, czyli część mózgu mocno zaangażowana w reakcje emocjonalne, reagowało słabiej niż przy innych zadaniach. Autorzy nazwali to „putting feelings into words”, ubieraniem uczuć w słowa.

To było badanie w laboratorium, ze zdjęciami, a nie z prawdziwą rozmową z zarządem. Ale dobrze opisuje coś, co znam z praktyki: kiedy zamiast „stres” pada „jestem zaniepokojona, bo nie wiem, co powie szef”, robi się trochę luźniej.

Na co dzień mamy mało słów na to, co czujemy: dobrze, źle, stres. Dlatego przygotowałam listę potrzeb i uczuć z przykładami z pracy. Nazywanie uczuć i potrzeb to też część komunikacji empatycznej (NVC).

Emocje w pracy, gdy prowadzisz ludzi

W pracy nie ma na emocje oficjalnego miejsca, więc trafiają tam, gdzie jest luka: do ciała, do tonu maila, do wieczornego odtwarzania rozmowy. Kiedy prowadzisz ludzi, Twój nastrój ma więcej widzów, a Ty masz mniej przestrzeni, żeby go po sobie sprzątać.

„Ogarnąć emocje w pracy” nie znaczy ich nie czuć. U mnie zwykle składa się z trzech ruchów. Zauważyć wcześnie, najlepiej w ciele, zanim padnie pierwsze zdanie. Nazwać, choćby jednym słowem więcej niż „stres”. I wybrać, co z tym robisz, bo nie każda emocja potrzebuje rozmowy w tej minucie. Czasem wystarczy dłuższy wydech przed odpowiedzią na maila, który Cię zezłościł.

Trudne emocje w pracy nie są oznaką słabości. Złość często mówi o granicy albo o tym, że coś ważnego jest naruszone. Niepokój przed ogłoszeniem zmian mówi, że zależy Ci na ludziach, którym to ogłaszasz. Wstyd po błędzie na spotkaniu mówi o tym, że zależy Ci na jakości. Nie chodzi o to, żeby tego nie było, tylko żeby to, co czujesz, nie prowadziło za Ciebie.

Jeśli praca zaczyna zabierać Ci więcej, niż oddaje, i dłużej niż kilka tygodni, napisałam o tym osobno: wypalenie zawodowe w roli liderki.

Jak ja pracuję z emocjami w ciele

Na sesji zaczynam od dwóch pytań: gdzie to czujesz i jak mocno, w skali od 0 do 10. Nie pytam, skąd to się wzięło, nie od razu. Najpierw ciało.

Potem często sięgam po EFT, czyli opukiwanie punktów na twarzy i ciele według określonego protokołu. Opukując, mówisz o tym, co czujesz, swoimi słowami: „ten ścisk w klatce”, „to gorąco w twarzy”. Po kilku rundkach sprawdzamy jeszcze raz, ile jest teraz. Jak to wygląda krok po kroku, opisuję w tekście o metodzie EFT.

Sama wiedza o tym, gdzie trzymasz napięcie, niewiele zmienia. U mnie zmieniło się dopiero wtedy, gdy zaczęłam wracać do siebie systematycznie, a nie dopiero wtedy, gdy ciało zaczynało o to prosić. O codziennym wracaniu do spokoju piszę w tekście jak uspokoić układ nerwowy. Do wracania do siebie w ciągu dnia jest też Audio-Apteczka, czyli głos w słuchawkach.

Czego ta mapa nie mówi

W internecie krąży wiele wersji „mapy emocji”, w których konkretna emocja ma powodować konkretną chorobę: żal płuca, złość wątrobę i tak dalej. Badanie Nummenmaa niczego takiego nie pokazuje. Mówi o tym, gdzie ludzie czują emocje w danej chwili, a nie o chorobach.

Jeśli ból albo napięcie w jakimś miejscu nie przechodzi, idź z tym do lekarza. Nie jestem terapeutką ani psycholożką, a ten tekst nie zastępuje diagnozy.

Pytania

Gdzie w ciele czujemy emocje?

W badaniu Nummenmaa i współpracowników z 2014 roku większość podstawowych emocji ludzie czuli w górnej części klatki piersiowej i w głowie. Złość i szczęście dawały odczucia w rękach, smutek osłabienie kończyn, wstręt odczucia w gardle i brzuchu. U każdej osoby ta mapa może wyglądać trochę inaczej.

Gdzie w ciele gromadzi się złość?

W tym badaniu złość ludzie zaznaczali głównie w górnej części ciała: w klatce, w głowie i w rękach. Jeśli u Ciebie to zaciśnięta szczęka albo barki, to też jest Twoja mapa. Badanie nie mówi jednak, że złość się gdzieś „gromadzi”, tylko gdzie ją czujemy, kiedy się pojawia.

Jak odblokować emocje w ciele?

Nie lubię słowa „odblokować”, bo brzmi, jakby coś było zepsute. U mnie zaczyna się od zauważenia, gdzie to czujesz, i od nazwania tego słowami. Potem oddech, a czasem opukiwanie EFT. Przy bardzo silnych albo starych emocjach lepiej pracować z kimś niż samej.

Co to jest mapa emocji w ciele?

To wynik badania fińskich naukowców, między innymi z Uniwersytetu Aalto, opublikowanego w 2014 roku w PNAS. 701 osób kolorowało na sylwetkach, gdzie czuje wzmożenie lub osłabienie przy różnych emocjach. Mapy wyszły podobne w próbach z Europy Zachodniej i z Tajwanu.

Jak ogarnąć emocje w pracy?

U mnie to trzy ruchy: zauważyć wcześnie, najlepiej w ciele, nazwać słowami (listę uczuć znajdziesz w tekście o liście potrzeb i uczuć) i wybrać, co z tym robisz. Nie chodzi o to, żeby nie czuć, tylko żeby emocja nie decydowała za Ciebie.

Jak opanować emocje w pracy?

Nie lubię słowa „opanować”, bo brzmi jak walka z sobą. Zaczynam od zauważenia, gdzie w ciele czuję napięcie, potem nazywam, co się dzieje, i dopiero wtedy decyduję, czy odpowiadam od razu, czy wracam do tematu później.