Rodzaje empatii. Która pomaga liderce, a która ją wyczerpuje

Ktoś z zespołu przychodzi z kłopotem. Słuchasz, rozumiesz, czujesz razem z nim. On wychodzi z Twojego pokoju lżejszy. Ty niesiesz jego sprawę do wieczora, razem ze swoimi.

Często słyszy się, że to cena empatii i że tak po prostu jest, kiedy się prowadzi ludzi. Badania mówią coś ciekawszego: empatia ma kilka odmian i nie każda kosztuje tyle samo. Moja marka nazywa się Głos Empatii, więc to temat, o którym myślę często.

Empatia, co to jest

Najprościej: to zdolność współodczuwania tego, co czuje ktoś inny. Badaczki Tania Singer i Olga Klimecki w artykule z 2014 roku w czasopiśmie Current Biology zwracają uwagę na ważny szczegół. W empatii czujesz z kimś, ale wiesz, że to jest jego emocja, nie Twoja.

Kiedy tej granicy brakuje, autorki mówią o zarażaniu się emocjami. To starsza, prostsza reakcja, którą widać już u niemowląt: jedno dziecko płacze, drugie zaczyna płakać razem z nim.

W pracy dobrze to znasz. Jest różnica między „widzę, że on się boi tej prezentacji” a sytuacją, w której jego strach staje się Twoim i nagle sama nie możesz się skupić.

Trzy rodzaje empatii

Często cytowany podział, przypisywany psychologom Danielowi Golemanowi i Paulowi Ekmanowi, wyróżnia trzy rodzaje empatii.

Empatia poznawcza

Wiesz, co ktoś czuje i co może myśleć. Patrzysz na sprawę z jego perspektywy. Przydaje się w negocjacjach i przy planowaniu rozmów, bo dobrze przewidujesz reakcje. Sama jednak bywa chłodna: można świetnie rozumieć drugą osobę i nie mieć ochoty nic dla niej zrobić.

Empatia emocjonalna

Czujesz to, co czuje ktoś inny, często dosłownie w ciele. Ścisk w klatce, kiedy ktoś opowiada o zwolnieniu. To ona sprawia, że ludzie czują się przy Tobie zrozumiani. I to ona najszybciej męczy, kiedy cudzych emocji jest w ciągu dnia dużo.

Empatia współczująca

Rozumiesz, czujesz i chcesz pomóc, jeśli trzeba. Opisuje się ją jako połączenie dwóch pierwszych: rozumienia i współodczuwania. W angielskich tekstach spotkasz ją też jako empathic concern albo compassion.

Empatia a współczucie

Najciekawsze dla mnie jest to, co zespół Tani Singer z Instytutu Maxa Plancka w Lipsku pokazał w badaniu opublikowanym w 2014 roku w czasopiśmie Social Cognitive and Affective Neuroscience.

Uczestników najpierw trenowano w empatii, czyli we współodczuwaniu cudzych emocji, a potem we współczuciu. Po treningu empatii, oglądając filmy o ludzkim cierpieniu, czuli więcej negatywnych emocji, a w ich mózgach mocniej aktywowały się obszary związane z odczuwaniem cudzego bólu. Trening współczucia odwrócił ten wzrost negatywnych emocji i zwiększył pozytywne. Uruchamiał też inną sieć w mózgu niż sama empatia.

Autorzy piszą, że nadmierne dzielenie cudzych negatywnych emocji może być źródłem wypalenia, a trenowanie współczucia może być sposobem radzenia sobie z tak zwanym empatycznym dystresem. To było badanie w laboratorium, na filmach, więc nie przenoszę go jeden do jednego na Twój poniedziałek. Ale daje dobre rozróżnienie: współodczuwać to być w czyjejś emocji, współczuć to być przy kimś z życzliwością i zostać przy tym sobą.

Dlaczego to ważne w roli liderki

Wyczuwasz więcej niż inni. Widzisz, że ktoś ma gorszy dzień, zanim powie choć słowo. To jest Twoja siła w prowadzeniu ludzi i nie ma powodu, żeby ją wyłączać.

Chodzi raczej o to, żeby po rozmowie umieć wrócić do siebie. Żeby czyjś strach przed prezentacją był informacją, z którą coś robisz, a nie ciężarem, który zabierasz do domu. O tym, jak uspokoić układ nerwowy po trudnym dniu, piszę osobno. Współczucie w rozumieniu Singer i Klimecki nie jest chłodniejsze od empatii. Jest bardziej trwałe, bo nie zużywa Cię tak szybko.

Pomaga w tym ciało. Kiedy czujesz, że cudza emocja „weszła” w Ciebie, zwykle widać to po oddechu, po barkach, po ścisku w klatce. O tym, gdzie emocje siedzą w ciele, piszę w tekście emocje w ciele. Z napięciem w ciele pracuję na sesjach EFT.

Empatia w komunikacji empatycznej

W komunikacji empatycznej, czyli NVC, którą opracował Marshall Rosenberg, empatia ma bardzo praktyczne znaczenie. To słuchanie tego, co druga osoba czuje i czego potrzebuje, zanim zaczniesz doradzać, poprawiać albo pocieszać.

Brzmi prosto, a w pracy jest bardzo trudne, bo liderka jest od rozwiązywania problemów. Ktoś zaczyna mówić, a w Tobie już układa się plan naprawczy. Czasem jest potrzebny. Często jednak najpierw potrzebne jest „rozumiem, że jesteś zły, bo zależało Ci, żeby ten projekt dostał więcej czasu”. Dopiero potem rozmowa o tym, co dalej.

Więcej o samym słuchaniu piszę w tekście o aktywnym słuchaniu, a o czterech krokach NVC na stronie o komunikacji empatycznej.

Empatia wobec siebie

W NVC jest jeszcze jedno pojęcie, które lubię najbardziej: empatia wobec siebie. To jest to samo słuchanie, tylko skierowane do środka. Co ja teraz czuję? Czego potrzebuję?

Kobiety w rolach liderskich zwykle robią to na końcu, jeśli w ogóle. Najpierw zespół, klient, zarząd, dom. A empatia wobec innych bez empatii wobec siebie przypomina maskę tlenową założoną wszystkim poza sobą. Do słów na uczucia i potrzeby przyda się lista potrzeb i uczuć. Takie zatrzymanie się dla siebie możesz robić też z Audio-Apteczką, czyli głosem w słuchawkach.

Pytania

Jakie są 3 rodzaje empatii?

Według często cytowanego podziału, przypisywanego Danielowi Golemanowi i Paulowi Ekmanowi: empatia poznawcza (wiesz, co ktoś czuje), emocjonalna (czujesz to razem z nim) i współczująca (rozumiesz, czujesz i chcesz pomóc, jeśli trzeba).

Co to jest empatia poznawcza?

To umiejętność zrozumienia, co czuje i myśli druga osoba, czyli spojrzenia z jej perspektywy. Nie wymaga przeżywania jej emocji. Sama w sobie bywa chłodna, dlatego dobrze, kiedy idzie w parze z życzliwością.

Czym empatia różni się od współczucia?

W empatii współodczuwasz cudzą emocję. We współczuciu jesteś przy kimś z życzliwością i chęcią pomocy, ale nie wchodzisz w jego emocję w całości. W badaniu zespołu Tani Singer trening empatii zwiększał negatywne emocje przy oglądaniu cierpienia, a trening współczucia zwiększał pozytywne.

Czy empatii można się nauczyć?

W badaniu zespołu Tani Singer z 2014 roku trening zmieniał zarówno to, co uczestnicy czuli, jak i aktywność ich mózgu. W komunikacji empatycznej uczy się konkretnego słuchania: uczuć i potrzeb drugiej osoby, zanim padnie rada.

Czy empatia to dobra cecha w pracy?

Tak, pod warunkiem że po rozmowie umiesz wrócić do siebie. Empatia pomaga rozumieć ludzi i prowadzić trudne rozmowy. Męczy wtedy, kiedy cudze emocje zostają w Tobie na cały dzień.